Küresel kriz kapıda! İran’dan dünyayı sarsan Hürmüz adımı

    İran Meclisi’nde Hürmüz Boğazı’ndan geçişlere ücret getiren ve ABD ile İsrail’e geçiş yasağı öngören tasarı komisyondan geçti. Tasarı, riyal bazlı ücret uygulaması, yaptırımlara katılan ülkelere kısıtlama ve İran’ın boğaz üzerindeki yetkilerini artırmayı içeriyor. Yasalaşması halinde küresel enerji ticareti ve jeopolitik dengeler üzerinde önemli etkiler yaratabilir.

Fars Haber Ajansı’nın aktardığına göre, İran Meclisi Ulusal Güvenlik Komisyonu üyesi Mücteba Zarii, Hürmüz Boğazı’nın yönetimine ilişkin yasa tasarısının komisyonda onaylandığını açıkladı. Küresel enerji taşımacılığının kalbi olarak kabul edilen boğazla ilgili düzenleme, yalnızca İran’ın değil dünya ticaretinin de yakından takip ettiği başlıklar arasında yer alıyor.

Zarii, tasarının içeriğinde mali düzenlemelerin önemli yer tuttuğunu belirterek, geçiş ücretlerinin İran’ın ulusal para birimi riyal üzerinden uygulanmasının öngörüldüğünü ifade etti. Taslakta dikkat çeken diğer maddeler arasında ABD ve İsrail’e geçiş yasağı, İran’a yönelik tek taraflı yaptırımlara katılan ülkelere kısıtlama getirilmesi yer aldı.

Ayrıca tasarıda İran’ın boğaz üzerindeki egemenlik rolünün güçlendirilmesi, silahlı kuvvetlerin yetkilerinin genişletilmesi, deniz taşımacılığı güvenliği ve çevresel düzenlemeler gibi başlıklar da bulunuyor. Umman ile hukuki iş birliğinin geliştirilmesi  metinde yer alan unsurlar arasında.   gösterildi.

Komisyondan geçen tasarının yürürlüğe girmesi için İran Meclisi Genel Kurulu’nda kabul edilmesi gerekiyor. Ardından Anayasayı Koruyucular Konseyi’nin onayı ve Cumhurbaşkanı’nın imzası ile süreç tamamlanacak. Bu aşamaların tamamlanması halinde Hürmüz Boğazı’nda yeni bir uygulama dönemi başlayabilecek.

Öte yandan İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Üyesi Alaaddin Burucerdi, 22 Mart’ta yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı’ndan geçen bazı gemilerden halihazırda 2 milyon dolara kadar geçiş ücreti alındığını söylemişti. Bu açıklama, söz konusu yasa tasarısının ekonomik boyutuna dair tartışmaları daha da artırmıştı.

Dünya petrol ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği Hürmüz Boğazı’na ilişkin bu adım, uluslararası enerji piyasaları ve deniz ticareti açısından kritik bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Tasarının yasalaşması halinde, bölgedeki jeopolitik dengelerin ve enerji fiyatlarının doğrudan etkilenebileceği yorumları yapılıyor.

OLUR?

Tasarı yasalaşırsa Hürmüz Boğazı yalnızca bir geçiş noktası olmaktan çıkıp İran’ın doğrudan kontrol ettiği, şartlı ve siyasi bir koridora dönüşebilir. Bu durum ilk olarak enerji piyasalarını etkiler; dünya petrol ve LNG akışının önemli bir kısmı bu boğazdan geçtiği için geçişlerin ücretlendirilmesi ya da kısıtlanması, fiyatlarda hızlı artış ve dalgalanma yaratır. Deniz taşımacılığında sigorta maliyetleri yükselir, seferler azalabilir ve küresel ticaret zincirinde gecikmeler yaşanır. ABD ve İsrail’e yönelik olası geçiş yasağı ise bölgedeki askeri gerilimi tırmandırır ve Hürmüz’ü doğrudan bir çatışma alanına dönüştürebilir. Ayrıca yaptırımlara katılan ülkelere getirilecek kısıtlamalar, uluslararası ticarette ayrışma yaratır. Genel olarak bu adım, savaş ortamında ekonomik baskıyı artıran, enerji güvenliğini zayıflatan ve küresel ölçekte yeni bir kriz riskini büyüten bir gelişme olur.

İsrail ve ABD, Tahran ile Washington yönetimleri arasında müzakereler sürerken 28 Şubat’ta İran’a askeri saldırı başlattı. İran da İsrail’in yanı sıra ABD üslerinin bulunduğu Katar, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Bahreyn başta olmak üzere bazı bölge ülkelerinde belirlediği hedeflere saldırılarla karşılık verdi. ABD-İsrail saldırılarında, İran lideri Ali Hamaney’in yanı sıra çok sayıda üst düzey yetkili öldü.                                                                                            HABER.   ERTUĞRUL.   DEMİR