SPOR BİLİMLERİNİN GELECEĞİNİ YENİDEN DÜŞÜNMEK

Fırat Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi Öğretim üyesi Prof. Dr. Yunus Emre Karakaya’nın yaptığı spor bilimleri konulu analiz çalışması ses getirdi.

Karakaya, çalışmasında sınav aşaması, evresi, mesleki yetki ve yeterlilik, kadro aşaması ve milli eğitim ayağı olmak üzere birçok konuda incelemelerde bulundu.

Bu alanda mezun olan kişilerin şu anki durumları ve çözüm önerileri kaleme alındı.

Prof Dr. Karakaya, yaptığı çalışmada şu bilgiler paylaşıldı;

Dün ÖSYM tarafından uygulanan ÖZ-YES’te sınav merkezlerinin geçmiş yıllara göre daha sakin görünmesi, “Spor bilimleri bitiyor mu?” sorusunu yeniden gündeme getirdi. Öncelikle belirtmek gerekir ki bu tabloyu doğrudan “Spor bilimleri bitiyor!” şeklinde yorumlamak doğru bir yaklaşım değildir.
Problem, spor bilimlerine yönelik toplumsal ihtiyacın ortadan kalkması değildir. Asıl sorun, bu ihtiyacın yeterince mesleğe, kadroya, yetkiye ve ekonomik değere dönüştürülememesidir.

VERİLER BİZE NE SÖYLÜYOR?
ÖZ-YES’e; “2024 yılında 41.935”, “2025 yılında 26.447”, “2026 yılında ise 24.381” aday başvurmuştur. Buna göre başvuru sayısı iki yılda yaklaşık % 42 azalmıştır. Bu düşüş, spor bilimleri alanının geleceği açısından ciddiye alınması gereken önemli bir uyarıdır.
ÖZ-YES sınav ücreti 2024 yılında 490 TL iken 2025 yılında 1.500 TL’ye, 2026 yılında ise 2.250 TL’ye yükselmiştir. İki yıldaki bu artış yaklaşık % 359’dur. Hazırlık kursu, ulaşım, konaklama, beslenme ve spor ekipmanı giderleri de dikkate alındığında sınava hazırlanmanın ekonomik yükü daha da artmaktadır. Merkezi sınav, adayların farklı üniversitelere giderek çok sayıda sınava girme maliyetini azaltmıştır.
Gençlerin temel sorusu artık şudur: “Dört yıl spor bilimleri okuduğumda hangi işi, hangi unvanla ve hangi gelir düzeyinde yapacağım?” Ne yazık ki spor bilimlerinin dört temel programı bakımından bu soruya yeterince güçlü ve açık cevap verilememektedir.
Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği mezunları sınırlı atama kontenjanlarıyla karşılaşmaktadır. Antrenörlük Eğitimi mezunları, kısa süreli kurs ve sertifika programlarını tamamlayanlarla aynı iş piyasasında rekabet etmektedir. Spor Yöneticiliği ile Rekreasyon mezunlarının kamu ve özel sektördeki görev, unvan ve yetki alanları ise yeterince belirgin değildir.
MEB’in 2025 yılındaki 15 bin öğretmen alımında beden eğitimi alanına toplam 190 kontenjan ayrılmıştır. 2026 Milli Eğitim Akademisi sürecinde ise beden eğitimi alanı için 160 kontenjan belirlenmiştir. Bu rakamlar, her yıl mezun olan beden eğitimi öğretmeni adaylarının sayısıyla karşılaştırıldığında gençlere güçlü bir mesleki gelecek güvencesi sunmamaktadır.
Ülkemizdeki çok sayıda spor bilimleri programının dersleri, uzmanlık alanları ve mezuniyet çıktıları birbirine benzemektedir. Üniversitenin bulunduğu şehrin, bölgenin ve spor kültürünün özellikleri eğitim programlarına yeterince yansıtılmamaktadır. Bu nedenle aday, “Bu üniversiteyi seçtiğimde diğerlerinden farklı olarak ne kazanacağım?” sorusuna açık bir cevap bulamamaktadır. Her spor bilimleri fakültesinin; kapsayıcı spor, okul sporları, performans analizi, spor teknolojileri, spor turizmi, aktif yaşlanma, spor yönetimi veya bölgesel spor kalkınması gibi alanlardan birinde belirgin bir uzmanlık kimliği oluşturması gerekmektedir.
Merkezi sınavın adalet, şeffaflık ve standartlaşma açısından önemli avantajları bulunmaktadır. Ayrıca adayların üniversite üniversite dolaşarak çok sayıda sınava girme ihtiyacını azaltmıştır. Bununla birlikte tek sınav performansına bağımlılık, branşa ve programa özgü yeterliklerin ölçülmesini zorlaştırmaktadır. Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği, Antrenörlük Eğitimi, Spor Yöneticiliği ve Rekreasyon programlarının aynı ölçme anlayışıyla öğrenci almasının uygunluğu yeniden değerlendirilmelidir.
Barınma, ulaşım, beslenme ve yaşam maliyetleri arttıkça aday yalnızca bölümü değil, üniversitenin bulunduğu şehri de değerlendirmektedir. Özellikle mezuniyet sonrasındaki getirisi belirsiz programlarda başka bir şehirde dört yıl okumanın maliyeti, adayların tercihlerini doğrudan etkileyebilmektedir.

PEKİ, KURUM/KURULUŞLAR BU KONUDA NE YAPILMALI?
Üniversiteler;
-Birbirinin benzeri programlar yürütmek yerine kendi uzmanlık kimliklerini oluşturmalı,
-Müfredatlarını spor teknolojileri, yapay zekâ, performans analizi, kapsayıcı spor, aktif yaşlanma ve spor girişimciliği gibi güncel alanlara göre yenilemeli,
-Mezunlarının istihdam oranlarını ve çalışma alanlarını düzenli olarak açıklamalıdır.

YÖK ve ÖSYM;
-Kontenjanları program kalitesi, mezun istihdamı ve bölgesel ihtiyaçlara göre planlamalı,
-Akademik kadrosu ve uygulama altyapısı yetersiz programların açılmasını sınırlandırmalı,
-Sürekli düşük tercih ve kayıt alan programları yeniden değerlendirmeli,
-ÖZ-YES’in ölçme bileşenlerini programların amaçlarına göre farklılaştırmalı,
-Düşük gelirli adaylara sınav ücreti ve ulaşım desteği sağlamalıdır.

MEB ve GSB;
-Beden eğitimi ve spor öğretmeni norm kadrolarını yeniden değerlendirmeli,
-İlkokullarda beden eğitimi derslerinin alan öğretmenleri tarafından yürütülmesine yönelik adımlar atmalı,
-Okul sonrası fiziksel aktivite ve okul spor kulübü modellerini geliştirmeli,
-Gençlik merkezleri, yurtlar ve spor tesislerinde spor bilimleri mezunları için tanımlı istihdam alanları oluşturmalı,
-Üniversitelerle branş akademileri ve uygulama merkezleri kurmalıdır.
Artık “Spor bilimlerine nasıl daha fazla öğrenci alabiliriz?” sorusunu sormak yeterli değildir. Asıl sorumuz şu olmalıdır: “Spor bilimlerinden mezun olan bir gence hangi uzmanlığı, hangi yetkiyi ve nasıl bir gelecek sunuyoruz?”
Gençlere üç temel güvence verilmelidir:
– Mezun olduklarında yapabilecekleri meslekler açık biçimde tanımlanmalıdır.
– Dört yıllık lisans diplomasının kısa süreli sertifikalardan üstünlüğü görünür hâle getirilmelidir.
– Üniversitede kazanılan uzmanlık ile iş piyasasının ihtiyaçları örtüşmelidir.

Kısacası spor bilimlerinin temel problemi öğrenci bulmak değil, gençlere güçlü ve inandırıcı bir gelecek sunamamaktır. Alanın yeniden cazip hâle gelebilmesi için “kontenjan dolduran fakülte” anlayışından “mezununa uzmanlık, yetki ve istihdam kazandıran fakülte” anlayışına geçilmelidir.
Not: Başvuru, kontenjan ve öğretmen alımı verileri ÖSYM ile Millî Eğitim Bakanlığının resmî açıklamalarına dayanmaktadır.
Prof. Dr. Yunus Emre KARAKAYA – Fırat Üniversitesi-Öğretim Üyesi

HABER: ARZU TEK